Πριν ογδόντα πέντε
περίπου χρόνια, ο Νίκος Καζαντζάκης, απεσταλμένος αθηναϊκής εφημερίδας στον ναό της αρχαίας Φιγαλείας στην καρδιά της
Πελοποννήσου, σημείωνε:
«Και ξάφνου, σ΄ ένα απογύρισμα
του βουνού, υψώνεται ανεπάντεχα μπροστά του ο ξακουστός ναός του Επικούριου
Απόλλωνα.
Ευθύς ως τον αντικρίσεις,
καμωμένος όπως είναι με τις ίδιες πέτρες του βουνού, νοιώθεις την βαθειάν
ανταπόκριση του τοπίου και του ναού. Σαν ένα κομμάτι του βουνού, πέτρα από την
πέτρα του, φαντάζει ο ναός αξεχώριστα σφηνωμένος ανάμεσα στους βράχους, βράχος
κι αυτός, μα βράχος που πέρασε από πάνω του το πνεύμα.
Έτσι πελεκημένες και
τοποθετημένες οι κολόνες του ναού, εκφράζουν την ουσία όλης ετούτης της βουνίσιας
αυστηρότητας κι ερημιάς. Θαρρείς πως είναι η κεφαλή του τοπίου, η ιερή
γυροτραφισμένη περιοχή, όπου μέσα προφυλαγμένος αγρυπνάει ο νους του.
Κι εδώ η αρχαία τέχνη,
συνεχίζοντας κι εκφράζοντας τέλεια το τοπίο, δε σε ξαφνιάζει. Επιτήδεια, ήρεμα,
από μονοπάτι ανθρώπινο σε ανεβάζει, χωρίς να λαχανιάσεις, στην κορυφή».
Και συνεχίζει ο μεγάλος Έλληνας
στοχαστής:
« Από το καλύβι του φύλακα βγήκε
μια γριούλα και τη ρώτησα:
-
Και
τι ναι δω;
-
Ε, δε
βλέπεις, πέτρες.
-
Και
γιατί έρχονται από την άκρα του κόσμου και τις βλέπουν;
Η γριά δίστασε μια στιγμή. Χαμήλωσε τη φωνή της:
-
Είσαι
ξένος; με ρωτάει.
-
Όχι
Έλληνας.
Πήρε θάρρος η γριούλα, σήκωσε τους ώμους:
-
Κουτόφραγκοι!
έκαμε κι έσκασε στα γέλια».
